Orta Doğu’da Demografik Dengeler Değişiyor

Yazan  12 Ocak 2022

Uluslararası ortamın ana gündem maddelerinden biri, yoğun göçler sebebiyle demografik tehlike olmuştur. Bu sorunun kaynak noktasının ise Orta Doğu olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır.

Son dönemin temel sorunlarından olan demografik sorun İsrail-Filistin çatışmasının sonucu olarak görülüyordu. Yaser Arafat'ın, nehir ile deniz arasında çoğunluğu ve İsrail'in sonunu kolaylaştırmak için Filistin ulusal silahı olduğunu söyleyen sözlerini hatırlamak mümkün. Ancak şimdiki durumda görünüşe göre Yahudi çoğunluk, diğer faktörlerin yanı sıra Rusya ve Etiyopya'dan gelen göç ve Yahudi sektöründeki artan doğum oranları nedeniyle her zamankinden daha güçlü.

İran merkezli Shafaq internet sitesinde yer alan “Demography still plays a critical role in the Middle East” adlı çalışmada yer alan açıklamalara göre, son on yılda, Orta Doğu'daki söylem nüfusa ve doğumları, ölümleri ve göçü saymaya geri döndü. Ancak bu kez ana neden artık İsrail-Filistin çatışması değil, Sünni-Şii çatışması ve bölgesel gündemin merkezi bir bileşeni haline gelen İran ve Arap ülkeleri arasındaki çatışma etrafında dönüyor. Demografi bu mücadelede kritik bir rol oynuyor ve ihtiyaç ortaya çıktığında İranlılar ve müttefikleri, demografik bilgileri hegemonik bölgesel çıkarlarına hizmet etmek için “mühendislik yapmaktan” çekinmiyorlar.

Ülkenin iç savaşının arifesinde Sünnilerin genel nüfusun yaklaşık %60'ını temsil ettiği Suriye'de, nüfusun sadece %12'sini oluşturan Devlet Başkanı Esad'ın Alevi mezhebine kıyasla, derin bir dönüşüm yaşandı. Bu dönüşüm, ülke sakinlerinin yaklaşık üçte birinin (büyük çoğunluğu kırsal alanlardan Sünni olan yaklaşık 8 milyon insanın- etnik temizlik gerçekleştiren Esad rejimi ve müttefikleri Rusya ve İran'ın eseridir) ya sınır dışı edildiler ya da kaçtılar. Şu anda Esad rejiminin kontrolündeki bölgede yaklaşık 10 milyon Suriyeli yaşıyor ve bu bölgelerdeki Alevilerin oranı iki katına çıkarak, daha fazla değilse de yaklaşık %25'e ulaştı.

Irak'ta da, Amerikan işgalinin ardından, seleflerine benzer bir Sünni olan Saddam Hüseyin'in görevden alınmasına yol açan bir değişim yaşandı. Ülkeyi yöneten Şiilerin yüzdesi yaklaşık %65'e yükseldi, geri kalanı ikincil statüye indirilmiş ve birçoğu Ürdün'e ve hatta daha önce Suriye'ye kaçmış olan Kürtler ve Sünni Araplardan oluşuyor.

Lübnan'da da Şiiler ülkedeki en büyük mezhep haline geldi. Genel nüfusun yaklaşık üçte biri, bir zamanlar ellerinde tuttukları çoğunluğu kaybeden Hıristiyanlar ise şimdi nüfusun sadece dörtte birini temsil ediyor. Bu arada Sünniler ve hatta Dürziler de toplam nüfusun yaklaşık üçte birini temsil ediyor.

Ancak Lübnan'da Suriye iç savaşı sırasında başka bir dönüşüm yaşandı: bugün Lübnan'daki her üç kişiden biri (6 milyonluk bir nüfusun yaklaşık 2 milyonu) Suriyeli veya Filistinli bir mülteci. Ayrıca, Filistinlilerin Bedevilere kıyasla nüfusun yaklaşık üçte ikisini oluşturduğu Ürdün'ü de kayda değer. Bugün, krallığın sakinlerinin üçte biri (11 milyonluk nüfusun yaklaşık 4 milyonu) Irak veya Suriye'den gelen mülteciler. Bütün bu ülkelerde, bu gerçekliğin iç istikrarları için sonuçları açıktır. Göçün başlangıcından bu yana bahsedilen sebeplerden ötürü, Lübnan’ın öncelikli politikası mültecileri göndermekti. Aradan geçen 10 yılın ardından geri dönüşler kayda değer olamamıştır. Bunun yanı sıra Lübnan, geri gönderme niyetinin yanı sıra gelenler için de oldukça sıkı politikalar izlemiştir. Gettolaşmaları önlemek, çalışma hayatında sınırlamalar getirmek ve buna benzer politikalar, zaman zaman eleştirilmiş olsa da Lübnan bu politikalardan vazgeçmemiştir.

Zira kaynaklar açısından zengin olmayan Lübnan, bu politikaları izlemeye adeta mecbur kalmıştır. Böylesine büyük bir mülteci nüfus, bölgedeki birçok insanı sıkıntıya, kıtlığa ve yoksulluğa mahkum etmiştir. Ayrıca küresel iklim krizi nedeniyle azalan doğal kaynakların yanı sıra hızlanan nüfus artışı konuyu daha da sıkıntılı bir hale sokmakta.

Bölgedeki göç sorununun yalnızca Suriye kaynaklı olmamakla birlikte, yalnızca ekonomik de değildir. Sorun bölgenin tamamını sarmıştır. Filistin kaynaklı göçler de Suriye kaynaklı göçler kadar etkili ve önemlidir. Bölgedeki demografik dengeler hızla değişmektedir. Bu durum siyasi ve dini dengeyi de etkileyecek gibi görünmektedir.

Bereketli Hilal, bin yıldır olduğu gibi artık Sünni değildir. Bu, elbette, etnik gerilimleri körükleyerek bölgedeki statüsünü yükseltmek isteyen ve hedeflerine hizmet eden demografik değişimleri hızlandırmaktan çekinmeyen İran'ın hegemonik çıkarlarına hizmet ediyor. Bir kez daha Orta Doğu'da olan her şeyin İsrail'den ve Filistinlilerle olan çatışmasından kaynaklanmadığı görülüyor.

 

Kaynak: https://shafaq.com/en/Report/Demography-still-plays-a-critical-role-in-the-Middle-East

 

 

Kübra Ünlü

21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü 
Suriye ve Göç Araştırmaları Uzmanı

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Gözde Kılıç Yaşın   - 25-05-2022

DEĞİŞEN KARADENİZ JEOPOLİTİĞİ VE NATO

Rusya, özellikle Kırım’ı ilhakından sonra ulusal denizcilik politikasını güncelleyerek donanmasını kara ve hava desteğini de arttırarak güçlendirmeye yönelmiş, Karadeniz Filosunu da özellikle Akdeniz’deki filosunu desteklemek için kullanmış, güçlenen donanmasının Kuzey ve Pasifik Filolarının da kapa...