< < İran'da Cumhurbaşkanlığı Seçimi: Adaylar Kimler ve Seçimin Önemi


İran'da Cumhurbaşkanlığı Seçimi: Adaylar Kimler ve Seçimin Önemi

Yazan  08 Haziran 2021

Yazan: Neslişah Durmuş

İran'da bu ay yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerine yedi adayın katılmasına izin verildi. Yüzlerce kişi kayıt yaptırdı, ancak seçim bekçisi Guardian Council tarafından diskalifiye edildi. Onaylananlardan beşi muhafazakar. Diğer iki aday, "ılımlı", Batı ile ilişkiler gibi konularda daha az muhafazakar olanlar ve "reformist" veya sosyal özgürlük konusundaki görüşlerinde daha liberal olanlar.

Kuruluşun favorisi: Ebrahim Raisi

Birçoğu, bir adayın kazanması için yolun açıldığını düşünüyor: İran'ın yargı başkanı ve bir hardliner, sadece Cumhurbaşkanı Hassan Rouhani'yi değil, muhtemelen Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney'i de başarmanın öncüsü olarak kabul edilen bir ödün vermeyen kimse. Diğer altı adaydan hiçbiri onun prestijinden ve etkisinden zevk almıyor. Seçim kampanyasını, ülkenin içinde bulunduğu ekonomik sıkıntının yol açtığı “umutsuzluk ve umutsuzluk”a karşı koyma vaadiyle başlattı. Bay Raisimuhafazakar kampta geniş bir desteğe sahip ve diğer önde gelen potansiyel adayların diskalifiye edilmesinden sonra zirveye sorunsuz bir şekilde çıkması bekleniyor. 1979 devriminden sonra yargıya katıldı ve tartışmasız olmayan kariyerinin çoğunda savcı olarak hizmet etti. Tahran İslam İnkılabı Mahkemesi'nde savcı yardımcısı olarak görev yaparken, 1988'de siyasi mahkumların ve muhaliflerin toplu infazlarına karışan özel bir komisyonun parçasıydı. Ayrıca Meşhed'deki sekizinci Şii İmam Rıza'nın kutsal mabedi ve İran'daki en zengin vakıf vakfı olan Astan-e Qods Razavi'nin koruyucusu olarak görev yaptı ve atamadan sorumlu olan güçlü Uzmanlar Meclisi'nin bir üyesidir.

Asker: Mohsen Rezai

Altmış altı yaşındaki kıdemli Mohsen Rezai, 1981'de İslam Devrim Muhafızları Kolordusu'nun (IRGC) komutanlığına atandı ve 1980-88 İran-Irak savaşı sırasında Devrim Muhafızları güçlerine liderlik etti. Üç kez cumhurbaşkanlığı yaptı ve hiçbir zaman kamu görevinde bulunmadı, ayrıca 2000 yılında parlamentoya seçilme adaylığını da başaramadı. Genellikle "daimi aday" olarak anılır. Bazıları, İran-Irak savaşı sırasındaki kararlarını sorgulayarak, askerlerin ölümüne yol açan ve savaşı uzatan seçimler yaptığını söyleyerek, iddiaları reddediyor. Bay Rezai, Tahran Üniversitesi'nden ekonomi alanında doktora derecesine sahiptir.

Eski muhafız üyesi: Saeed Jalili

Saeed Jalili, Mahmud Ahmedinejad'ın cumhurbaşkanlığı döneminde, aynı zamanda dışişleri bakan yardımcısı olduğu 2007-2013 yılları arasında İran'ın baş nükleer müzakerecisi olarak öne çıktı. Halihazırda sahip olduğu her pozisyona doğrudan Dini Lider Hamaney tarafından atandığı için, Celili genç muhafazakarlar tarafından "eski muhafız"ın bir parçası olarak görülüyor. Destekçileri, "entelektüel bağımsızlığı ve yolsuzluğundan dolayı" eleştirildiğini söylüyorlar. Parlamento ile Muhafızlar Konseyi arasında herhangi bir anlaşmazlıkta hakemlik yapan Uygunluk Konseyi'nin bir üyesi olarak nüfuz sahibidir. 2013 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde üçüncü olarak geçmişte de yüzüğe şapka attı.

Tek reformist: Mohsen Mehralizadeh

Mohsen Mehralizadeh bu seçimde aday olmaya hak kazanan tek reformist aday. Ancak bunu bağımsız olarak yapıyor. Adı, dokuz adayı Guardian Konseyi tarafından diskalifiye edilen 27 reform yanlısı siyasi parti ve gruptan oluşan bir koalisyon olan Reform Cephesi listesine dahil edilmedi. Mehralizadeh'in bu seçimde neden diğer reformistlerden daha fazla tercih edildiği belli değil. 2005 cumhurbaşkanlığı seçimleri için yaptığı başvuru reddedildi ve Ayetullah Hamaney'in müdahalesinden sonra ünlü bir şekilde eski durumuna getirildi. Ancak daha sonra 2016 parlamento seçimlerinde aday olması da yasaklandı. Reformistler şu anda özellikle popüler değiller. Mevcut hükümete oy veren birçok İranlı, Washington'ın 2015 nükleer anlaşmasından çekilmesinden sonra ABD yaptırımlarının yeniden uygulanmasıyla şiddetlenen ülkenin ekonomik sorunları için hayal kırıklığına uğradı ve onu suçluyor.

Partizan olmayan teknokrat: Abdolnasser Hemmati

Abdolnasser Hemmati, Bay Mehralizadeh'den ayrı durmasına izin verilen diğer muhafazakar olmayan tek kişi. 2018'den beri merkez bankası başkanı olarak görev yapan ılımlı bir teknokrattır. Cumhurbaşkanı Ahmedinejad ve Cumhurbaşkanı Ruhani döneminde önemli görevlere atanması, İran'ın siyasi fraksiyonlarının karşıt kanatlarıyla çalışma yeteneğinin kanıtı olarak görülüyor. İran'ın para biriminin keskin devalüasyonu, merkez bankasının kendisinin yaptırımı da dahil olmak üzere İran'ın bankacılık sektörüne yönelik ABD yaptırımları ve forex spekülasyonları, istikrarsız bir borsa ve İran'ın kazançlı kripto para piyasası ile iç zorluklarla karşı karşıya kaldı. Bay Hemmati, Tahran Üniversitesi'nden ekonomi alanında doktora derecesine sahiptir ve orada ekonomi doçenti olarak ders vermektedir.

Diğer adaylar

Amirhossein Qazizadeh Hashemi, KBB danışmanı cerrah ve 2008'den beri Meşhed seçim bölgesini temsil eden katı bir milletvekilidir. Ayrıca Mayıs 2020'den bu yana bir yıl boyunca ilk Başkan Yardımcısı olarak görev yaptı. 50 yaşında, bu yılki en genç başkan adayı. Alireza Zakani, 2015 nükleer anlaşmasına güçlü muhalefetiyle tanınan bir başka muhafazakar milletvekili. İran-Irak savaşında savaştı ve 2000'lerin başında, iç güvenliğin uygulanmasından sorumlu bir milis olan ülke çapında öğrenci Basij Direniş Gücü'nün komutanı olarak görev yaptı. 2004'ten 2016'ya kadar Tahran'da milletvekili olarak görev yaptı ve 2020'de tekrar parlamentoya seçildi. Bu onun üçüncü cumhurbaşkanlığı seçimi teklifi. 2013 ve 2017 yıllarında Guardian Council tarafından diskalifiye edildi.

Seçimin Önemi

İlk olarak seçimdeki memnuniyetsizliği detaylıca ele alınca birtakım olaylar silsilesiyle karşılaşıyoruz. 2017'de yapılan son cumhurbaşkanlığı seçiminden bu yana İran siyasetinde büyük değişimler yaşandı. Ülkede hükümet karşıtı protestolara yapılan şiddetli müdahaleler sonucu yaşanan can kayıpları, aktivistlerin tutuklanması, bazı siyasi mahkumların idam edilmesi, İran Devrim Muhafızları'nın bir Ukrayna uçağını düşürmesi ve ABD'nin yaptırımları sonucu ekonomide yaşanan kriz, yaşanan gelişmelerden bazılarıydı. Hükümete yakın araştırma organı Ispa'nın yaptığı son anketler 20 Haziran'da seçime aday olacak isimlerin açıklanmasından bu yana seçime tahmini katılım oranının yüzde 7 azalarak yüzde 36'ya düştüğünü ortaya koydu. Bu süreçte İranlı sosyal medya kullanıcıları "Asla oy vermem" etiketiyle yaptığı paylaşımlarla kampanya yürüttü. Bu gibi şeyler gösteriyor ki İran seçimlerinde geçtiğimiz seçimlerde ki gibi düşük bir katılım bekleniyor. Geçtiğimiz seçimlerde katılımın düşük olması sonucu üstünlük radikaller ve muhafazakarlara geçmişti. Bu seçimler de ne olacağı ise şu zamanda tam olarak kestirilemiyor.1997'den bu yana cumhurbaşkanlığı seçimleri, muhafazakarlar ve merkezdeki reform yanlısı kesim arasındaki kutuplaşma üzerinden şekillendi.Bu yılki seçimlerde ise Anayasayı Koruyucular Konseyi reform yanlısı ve merkezdeki adayların yarışmasını neredeyse yasakladı. Anayasa Koruyucular Konseyinin istediği yıllardır süregelen alışılmış bir seçim havasından çıkmak.Seçimlere adaylık başvurusu yapan onlarca önemli siyasi profilden yalnızca 7'sinin başvurusu onaylanırken, bu isimlerden sadece ikisi reform yanlısıydı, ikisi de düşük profilde isimlerdi.İran seçimlerinde ekonomi, kritik öneme sahip ve her adayın gündeminde ön sıralarda yer alıyor.1979 İran İslam Devrimi'nden bu yana ülke ekonomisi en kritik zamanlardan birinden geçiyor.ABD yaptırımlarına bir de Covid-19 salgınının etkileri eklenince, ülke tarihinde enflasyon oranı yüzde 50'lere ulaştı ve ülke tarihinin en kötü ekonomik krizlerinden birinin önü açıldı.Tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 tüm dünya için ekonomik kriz haline geldi ama İran’ın ABD yaptırımlarıyla birlikte ekonomisi zaten yıllardır Covid-19 sebebiyle yaşanan ekonomik krizin etkisi varmış gibi etkileniyordu. Ekonomik krizin üstüne ekonomik kriz katlanmış gibi oldu da denilebilir.İranlılar arasında radikal bir değişimin gerekli olduğu ve ancak protesto ve grevlerle bunun başarılabileceği görüşü yaygın olsada, çok sayıda İranlı, seçimler aracılığıyla daha barışçıl ve ulaşılabilir, kademeli bir değişim sürecinin mümkün olduğuna inanıyor.ABD'de eski Başkan Donald Trump döneminde iki ülke arasında gerileyen ilişkiler, Joe Biden'ın ABD Başkanı seçilmesi sonrası yeni bir döneme girdi, diplomatik müzakerelerin yeniden canlanacağı umudu doğdu.İran'da yönetimi elinde bulunduran muhafazakarlar arasında ABD ile görüşmelerin anlamsız olduğu görüşü hakim olsa da, reform yanlıları ve merkezdekiler diyaloğun artırılmasından yana.ABD-İran görüşmelerinin canlanmasını isteyen bu iki grup, ülkenin uluslararası kara para aklama ve terörizmin finansmanı ile mücadele kuruluşu FATF'ye katılmasını, bölgedeki en güçlü rakip Suudi Arabistan ile uzlaşma sağlanmasını ve İran'ın baş düşmanı saydığı İsrail'e karşı kullanılan saldırgan söylemin azaltılmasını da destekliyor.Öte yandan yaklaşan seçimleri boykot etmeyi planlayan kesimler, İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in verdiği kararların ülkenin genel politikaları, özellikle de dış politika üzerinde ne kadar baskın olduğunun, bir sonraki cumhurbaşkanının da Hamaney'in onayı olmadan statükoyu değiştirmeye yönelik bir adım atacak gücü olmayacağının da farkında.Her halükarda ABD ile ilişkilerin normalleşmesi ya da İsrail'in bir devlet olarak tanınması gibi adımlar şu koşullarda olanaksız gibi duruyor.

Kaynakça

https://www.bbc.com/news/world-middle-east-57274703

https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-57316721

https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-57244768

https://www.youtube.com/watch?v=wF7gYfIPIbQ

https://www.atlanticcouncil.org/programs/middle-east-programs/the-race-for-irans-presidency/

 

 

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Oktay Küçükdeğirmenci   - 08-08-2022

JAPONYA GÜVENLİK PARADİGMASINDA DEĞİŞİM ŞART

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin Tayvan’ı ziyaret etmesinin ardından Çin’in Japonya’dan 160 kilometreden daha yakın sulara füze fırlatması, muhtemelen Japon halkınının ülkenin savunma amaçlı askeri yığınak yapması için desteğini artıracak. ...