Hoşgeldiniz; Bugün 17 Ağustos 2017 Perşembe
Avrupa Birliği Araştırmaları Merkezi|26 Şubat 2015 Perşembe

Avrupa Enerji Birliği: Ortak Enerji Politikası Mümkün mü?

Yrd. Doç. Dr. Çağla Gül Yesevi tarafından yazıldı.

Avrupa Komisyonu, Enerji Birliği'ne ilişkin detaylı eylem planını, 25 Şubat 2015’te sunmuştur. Basın açıklamasında, Enerji Birliği’nin amacı, her Avrupalı için güvenilir, sürdürülebilir, satın alınabilir, rekabet koşullarına uygun enerjinin sağlanması olarak tanımlanmaktadır. Buna göre ilk amaç, dayanışmadır. AB, üye ülkelerin, tek arz sağlayıcıya ya da komşularına dayalı enerji stratejisi geliştirmelerine karşı çıkmaktadır.  Birlik dışından alınacak doğalgazla ilgili anlaşmaların şeffaf olması istenmektedir.  Üye devletler arasında enerjinin serbest dolaşımı, elektrik sistemlerinin daha iyi bağlantı kurulabilmesi amacıyla iyileştirilmesi, desteklenmektedir. Komisyon, eylem planında, enerji verimliliğinin, gereklilik olduğunu bir kez daha vurgulamıştır. Plana göre, Enerji Birliği çerçevesinde, yenilenebilir enerjiye öncelik verilmesi, yenilenebilir enerji teknolojileri konusunda liderlik edilmesi ve karbon emisyonlarının düşürülmesi, amaçlanmaktadır. Eylem planında, tüketicilerin haklarının korunması, enerji fiyatlarının karşılanabilir ve rekabet koşullarına uygun olarak şekillenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. 2030 yılına kadar AB, sera gazı emisyonlarını %40 oranında azaltmayı, yenilebilir enerji kaynaklarının tüketimdeki payını %27 oranında arttırmayı ve enerji verimliliğini %27 oranında iyileştirmeyi hedeflemektedir (European Commission, 25.02.2015).

Avrupa Birliği (AB), dünyanın en büyük ikinci ekonomisidir, dünya enerjisi arzının %2’sini karşılamaktadır (Yavaş, 2014). Ancak, dünya enerji arzının beşte birini tüketmektedir ve dünyanın en büyük enerji ithalatçısıdır. AB, enerji ihtiyacının %55’ini ithal etmektedir. Petrol ihtiyacının  %84’ünü ve doğalgaz ihtiyacının %64’ünü ithal etmektedir. Avrupa Komisyonu’nun tahminlerine göre, AB, 2030 yılında, doğalgaz ihtiyacının %80’ini ithal edecektir.

2010 verilerine göre, doğalgaz AB’nin birincil enerji tüketiminin %25’ini, petrol %40’ını, kömür %16’sını ve nükleer %12’sini karşılamaktadır (Ratner, vd., 2012, s.323, 331). 2011 yılında, AB’nin doğalgaz talebi 492 milyar m3 olarak gerçekleşmiştir.  2013 yılında, AB, 146,8 milyar m3 doğalgaz üretmiştir.  Aynı dönemde, Rusya, 776,5 milyar m3 doğalgaz üretmiştir. AB’nin 2013 yılındaki doğalgaz tüketimi 438 milyar m3 olarak gerçekleşmiştir (EPDK, 2014). Rusya, 2012 yılında AB’nin gaz talebinin yaklaşık 140 milyar m3’ünü karşılamıştır (Yıldız, 2013). 2013 yılında, Rusya’dan Avrupa’ya gönderilen gaz miktarının 161,5 milyar m3 olduğu belirtilmektedir (CIEP, 2014)

 AB bünyesinde farklı enerji kaynakları bulunmaktadır. Avusturya’da hidroelektrik santralleri, Polonya’da kömür madenleri, Fransa’da nükleer güç santralleri, Kuzey Denizi’nde petrol kuyusu platformları ve Hollanda’da doğalgaz sahaları bulunmaktadır. OPEC ve Rusya Avrupa Birliği’nin petrol arzını sağlamaktadırlar. AB, doğalgazını, Rusya, Cezayir ve Norveç’ten satın almaktadır. Avrupa Komisyonu’na göre, AB’nin enerji konusundaki amaçları şunlardır:

·                     Avrupa’nın enerji arz güvenliğinin sağlanması

·                     Enerji fiyatlarının, AB’nin rekabet edebilirliğini engellemeyecek şekilde oluşturulması

·                     Çevrenin korunması ve küresel ısınmayla mücadele edilmesi

·                     Enerji şebekelerinin iyileştirilmesi

AB’nin bu amaçları ile uyumlu olarak, AB üyeleri istedikleri enerji kaynağını geliştirme konusunda serbesttirler. Ancak, AB’nin yenilenebilir enerji ile ilgili amaçlarına uyumlu davranmaları gerekmektedir (European Commission, 2012, s.4)

AB’nin üzerinde durulması gereken sorunlarından biri milli enerji politikalarının hâlâ yürürlükte olmasıdır. AB, “tek ses” olarak kendini ifade edememektedir. Bu durum uluslararası enerji politikalarında gücünün azalmasına neden olmaktadır (European Commission, 2012, s.12). Polonya ve Fransa öncülüğünde, Enerji Birliği kurulması yönünde bir çalışma başlatılmıştır. Ancak, bunun gerçekleşmesinin kolay olmadığı görülmektedir.

AB’nin enerji güvenliği açısından, doğalgaza kesintisiz ulaşabilmek önemli bir konudur. 2005-2006 yılları arasında ve 2009 yılında yaşanan iki kriz, Rusya ve Ukrayna’nın enerji konusunda güvenilir ortaklar olup olmadıklarının sorgulanmasına neden olmuştur. 2005-2006 krizinde, Ukrayna, Avrupa’ya gönderilecek gazı kendi iç tüketiminde kullanmış ve Rusya’ya olan gaz borçlarını ödememiştir. 2009 yılında meydana gelen Rusya-Ukrayna krizi ise gaz fiyatları ve gaz borçlarındaki sorundan kaynaklanmış ve Rusya 13 gün süreyle Ukrayna’ya ve Avrupa’ya gönderdiği gazı kesmiştir. Bu durum, AB ve Rusya’nın enerji güvenliği kavramını yeniden değerlendirmelerine neden olmuştur. AB, yeni arz kaynakları aramaya yoğunlaşırken; Rusya Kuzey Akım ve Güney Akım gibi Ukrayna’yı bypass edecek yeni boru hattı projelerine yönelmiştir.

Avrupa Birliği, Rusya'nın Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Projesi'ne karşı çıkmıştır. Komisyon, Aralık 2013'de, Gazprom destekli Güney Akım boru hattıyla ilgili olarak, (Rusya, Bulgaristan, Sırbistan, Macaristan, Yunanistan, Slovenya, Hırvatistan ve Avusturya arasında imzalanan) ikili anlaşmaların tamamının AB yasalarına aykırı olduğunu ve en baştan müzakere edilmesi gerektiğini açıklamıştır (Euractiv, 09.02.2015). Mart 2014’te, AB, Güney Akım projesinin siyasal müzakerelerini askıya almıştır. Ancak, Macaristan, Avusturya, İtalya ve Sırbistan gibi bazı ülkeler,  Güney Akım projesine desteklerini sürdürmüşlerdir (Sabah, 05.07.2014). Ukrayna krizine rağmen, Temmuz 2014’te, Güney Akım boru hattıyla ilgili Avusturya’ya giden Putin, boru hattının inşasına başlanmasını öngören anlaşmayı Viyana’da imzalamıştır (Yeniçağ, 06.07.2014). İtalya Sanayi bakanı Federica Guidi, Rusya'nın Kırım'ı ilhakının ardından soru işaretlerine yol açan Güney Akım projesinin artık kendileri için bir öncelik olmadığını, 2014 yılının Kasım ayında açıklamıştır. Bulgaristan, AB’den gelen baskılar üzerine, Güney Akım’la ilgili çalışmaları durdurmuştur (TRTTÜRK, 19.08.2014). Ancak, Macaristan meclisi, Güney Akım boru hattının inşasının önünü açacak bir yasayı onaylamış ve Başbakan Viktor Orban, projeye desteklediklerini dile getirmiştir.  Macaristan meclisi, şirketlerin bir boru hattını, işletme lisansı olmadan da inşa etmesinin önünü açan bir yasa değişikliğini onaylamıştır. Orban, Güney Akım'ın enerji ihtiyaçlarını karşılamak için büyük önem taşıdığını belirtmiş ve enerji kaynağı getiren her türlü boru hattını destekleyeceklerini vurgulamıştır (Euractiv, 05.11.2014). Macaristan’ın Güney Akım projesine verdiği destek yeterli olmamış ve Aralık 2014’te, Türkiye’yi ziyaret eden Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Güney Akım projesinden vazgeçtiklerini ve gazın Türkiye üzerinden taşınacağını duyurmuştur.

Ukrayna Krizi ve sonrasındaki gelişmeler, AB için ortak enerji politikasının bir gereklilik olduğunu ortaya koymaktadır. Avrupa Komisyonu'nun Enerji Birliği'nden sorumlu  üyesi olan Maros Sefcovic, dünyanın en büyük enerji tüketicisi olan Avrupa Birliği'nin, doğalgazı ortak bir şekilde satın almanın yollarını araması gerektiğini, belirtmiştir. (Euractiv, 17.11.2014). Sefcovic, her yıl AB'nin ithal ettiği enerji için 400 milyar Euro ödediğini ve tüketilen enerjinin %53'ten fazlasının kırılgan olan üçüncü ülkelerden geldiğini vurgulamıştır.

Sefcoviç, bu sözleriyle AB’nin, arz sağlayıcılara, özellikle Rusya’ya fazla güvenmediğini açıklamaktadır. Sefcoviç’in açıklamalarına göre; Avrupa Birliği kapsamında ortak bir enerji piyasası bulunmamaktadır. Üye ülkelerin ulusal çıkarlarına dayanan 28 tane enerji sistemi bulunmaktadır. Enerji ile ilgili alınan ulusal kararlar, diğer üye ülkeleri olumsuz etkilemektedir. Enerji Birliği kapsamında bütünsel bir yaklaşım benimsenecektir. Sadece  enerji ve iklimle ilgili konular değil, ulaştırma, araştırma, sanayi, dış politika, bölgesel politika, komşuluk politikası, ticaret ve yatırım gibi pek çok konu, AB Enerji Birliği’nin gündemine gelecektir (Euractiv, 04.02.2015). AB Komisyonu, Güneydoğu Avrupa'da, sıvı doğalgaz merkezleri kurulmasını desteklemektedir.

AB ve Macaristan arasında enerji konusunda uyum olmadığı görülmemektedir. Macaristan Başbakanı Viktor Orban, Avrupa Komisyonu’nun bir Enerji Birliği oluşturma planlarını, Macaristan’ın ulusal egemenliğinin ihlali anlamına geleceğini belirtmektedir. Macaristan enerji konusunda Rusya ile kârlı bir anlaşmaya varmıştır ve bu konuda Avrupa Komisyonu’nu bilgilendirmesinin gerekli olmadığına karar vermiştir. Enerji Birliği’nin temeli ise, açık, şeffaf anlaşmaların varlığına dayanmaktadır ve Avrupa Komisyonu’nun bu anlaşmaları incelemesi öngörülmektedir. Macaristan, 2009 yılında, 500 dolar ödediği doğalgaza şimdi 260 dolar ödemektedir. Ayrıca “al ya da öde” maddesi de Macaristan için işletilmeyecektir. Macaristan; Slovakya ve Polonya gibi, Rusya’dan ucuza satın aldığı gazı, Ukrayna’ya geri nakletmeyeceği konusunda taahhütte bulunmuştur. Orban, Ukrayna’ya, Avusturya’daki doğalgaz merkezi aracılığıyla spot piyasadan aldığı fiyattan doğalgaz satabileceğini belirtmiştir (Enerji Enstitüsü, 23.02.2015).

Sonuç olarak, Avrupa Komisyonu’nun üzerinde çalıştığı Enerji Birliği, üyeler arasında ortak bir enerji politikasını yerleştirmeyi ve ulusal enerji politikalarının ortadan kalkmasını amaçlamaktadır. Ancak Macaristan örneğinde görüldüğü gibi,  bu o kadar kolay gerçekleşecek gibi gözükmemektedir. Hükümetler, ulusal çıkarlar söz konusu olduğunda, AB’nin devlet-üstü güçlerinin artmasına direnç göstermektedirler. Rusya-AB enerji ilişkisi, Enerji Birliği kapsamında,  yeni tartışmalara gebedir.

Kaynaklar:

CIEP. (2014). Russian Gas Imports to Europe and Security of the Supply-Factsheet. http://www.clingendaelenergy.com/files.cfm?event=files.download&ui=9C1DEEC1-5254-00CF-FD03186604989704(Erişim tarihi: 25.02.2015).

EPDK (2014). Doğalgaz Piyasası 2013 Yılı Sektör Raporu. http://www.epdk.org.tr/documents/dogalgaz/rapor_yayin/Dpd_Rapor_Yayin_Sektor_Raporu_2013.pdf(Erişim tarihi: 25.02.2015).

European Commission. (25.02.2015). Press Release: Energy Union: secure, sustainable, competitive, affordable energy for every European. http://europa.eu/rapid/press-release_IP-15-4497_en.htm(Erişim tarihi: 25.02.2015).

European Commission. (2012). The European Union Explained: Energy. Luxembourg: Publications Office of the European Union.

Euractiv. (09.02.2015). Avrupa Komisyonu'nun gündeminde Güneydoğu Avrupa için enerji stratejisi var. http://www.euractiv.com.tr/enerji/article/avrupa-komisyonunun-gundeminde-guneydogu-avrupa-icin-enerji-stratejisi-var-031045(Erişim tarihi: 25.02.2015).

Euractiv. (04.02.2015). AB, enerji için kolları sıvadı. 

http://www.euractiv.com.tr/enerji/article/ab-enerji-birligi-icin-kollari-sivadi-031018(Erişim tarihi: 25.02.2015).

Euractiv. (17.11.2014). Sefcovic: AB, doğalgazı ortak olarak satın almalı. http://www.euractiv.com.tr/enerji/article/sefcovic-ab-dogalgazi-ortak-olarak-satin-almali-030587(Erişim tarihi: 18.11.2014).

Euractiv. (05.11.2014). Macaristan, AB'ye rağmen Güney Akım'ın önünü açtı. http://www.euractiv.com.tr/enerji/article/macaristan-abye-ragmen-guney-akimin-onunu-acti-030516(Erişim tarihi: 18.11.2014).

IEA. (2014).Energy Policies of the IEA Countries: European Union 2014 Review. http://www.iea.org/Textbase/npsum/EU2014SUM.pdf(Erişim tarihi: 25.02.2015).

Ratner, M., Belkin, P., Nichol, J., Woehrel, S. (2012). Europe’s Energy Security: Options and Challanges to Natural Gas Supply Diversification. Current Politics and Economics of Europe 23(3/4). 323-360.

Sabah. (05.07.2014). Güney Akım Projesi AB’yi böldü. http://www.sabah.com.tr/Ekonomi/2014/07/05/guney-akim-projesi-abyi-boldu(Erişim tarihi: 20.08.2014).

Yavaş, H. (2014, Şubat) Önsöz.Hazar World 14.

Yeniçağ. (06.07.2014). Güney Akım Avrupa’yı Böldü. http://www.yenicaggazetesi.com.tr/guney-akim-projesi-avrupa-birligini-boldu-99712h.htm(Erişim tarihi: 20.08.2014).

Yıldız, D. (2013). AB’nin Rusya’ya Enerji bağımlılığı azalır mı? http://topraksuenerji.org/Russia_is_the_EU_s_Energy_Dependence_is_reduced_or_REPORT.pdf(Erişim tarihi: 25.02.2015).                                                                                

Bu yazı 2633 defa okundu.
  • Yorumlar0
  • Onay Bekleyenler0

comment_what_is_your_mind

google_ad_height = 240; //-->
TSK Mehmetçik Vakfı